Long Nhãn Vị Thuốc Bổ Huyết, An Thần Trong Dân Gian Việt

Trong Đông y Việt Nam, long nhãn được xem như “vị thuốc của tim mạch và tinh thần” chữa mất ngủ, bổ huyết, cải thiện trí nhớ và xoa dịu những bất ổn bên trong. Còn theo y học hiện đại, loại dược liệu này lại có khả năng chống lão hóa, tăng sức đề kháng và hỗ trợ tuần hoàn máu.

Long nhãn là phần áo hạt (cùi quả) nhãn đã được phơi hoặc sấy khô. Trong dân gian, long nhãn có nhiều tên gọi như: Lệ chi nô, Á lệ chi, Quế viên…

Tên khoa học: Dimocarpus longan Lour.
Họ: Bồ hòn – Sapindaceae.

Sau khi sấy đúng kỹ thuật, cùi nhãn có màu vàng mật ong, dai mềm, thơm nhẹ và đặc biệt không dính tay – đây cũng là dấu hiệu để nhận biết loại long nhãn chất lượng.

Đặc điểm và phân bố

Cây nhãn là cây thân gỗ cao từ 5 – 7 mét, thân xù xì, có nhiều cành nhánh tỏa rộng tạo thành bóng mát. Lá nhãn hình lông chim, mọc so le, bản lá hẹp và dài. Đầu xuân, cây nhãn bắt đầu trổ hoa màu vàng nhạt, tạo thành những chùm lớn ở đầu cành. Khi quả chín, cùi dày trong bao bọc lấy hạt đen bóng – hình ảnh quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt.

Trên thế giới, cây nhãn có mặt tại Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Đài Loan, Australia và Hoa Kỳ. Ở Việt Nam, nhãn được trồng nhiều nơi, nổi tiếng nhất là nhãn đường phèn, nhãn xuồng cơm vàng, nhãn tiêu da bò.

Đặc biệt, nhãn lồng Hưng Yên được xem là đặc sản quý bởi cùi dày, mùi thơm nhẹ, giòn và cho sản lượng long nhãn chất lượng cao. Đây cũng là niềm tự hào của vùng đất Phố Hiến.

Thu hái và chế biến

Để làm ra long nhãn chuẩn dược liệu, người thợ phải chọn quả chín đều, cùi dày và không bị sâu cuống. Nhãn được thu hoạch từ mùa hè đến đầu thu – thời điểm quả đạt chất lượng tốt nhất.

Sau khi thu hoạch, quả được phơi hoặc sấy ở 40 – 50°C. Khi lắc nghe tiếng “lóc cóc” – nghĩa là cùi đã tách khỏi hạt – người thợ sẽ bóc vỏ và bỏ hạt.

Cùi tiếp tục được sấy ở 50 – 60°C đến khi đạt độ ẩm dưới 18%. Long nhãn đạt chuẩn có màu vàng nâu, thơm nhẹ và không dính tay. Để an toàn hơn, quả có thể được trụng nhanh qua nước sôi trước khi sấy.

Thành phần dinh dưỡng

Long nhãn tươi

Nước: 77,15%
Protid: 1,47%
Đường sucrose: 12,25%
Vitamin nhóm B & vitamin A

Long nhãn khô

Chất tan trong nước: 79,77%
Glucose: 26,91%
Acid tartric: 1,26%
Đạm (nitơ): 6,309%

Nhờ hàm lượng đường tự nhiên và chất chống oxy hóa cao, long nhãn phù hợp cho người suy nhược, thiếu máu, người già hoặc người mới ốm dậy.

Long nhãn bài thuốc quý của Việt Nam.

Theo y học hiện đại

Nhiều nghiên cứu chỉ ra long nhãn chứa polyphenol, flavonoid và glucose tự nhiên, mang lại các tác dụng:

Tăng cường sức đề kháng, cải thiện hoạt động của tế bào miễn dịch.
Chống oxy hóa mạnh, làm chậm lão hóa da và tế bào thần kinh.
Tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ tuần hoàn máu.
Cải thiện giấc ngủ, trí nhớ và sự tập trung.

Vì vậy, long nhãn phù hợp cho người mất ngủ, người làm việc trí óc căng thẳng hoặc suy nhược mạn tính.

Cách dùng và liều lượng

Liều dùng thông thường: 9 – 18g mỗi ngày. Có thể dùng dưới dạng sắc thuốc, nấu cháo hoặc làm cao lỏng. Do long nhãn có tính ấm, người bị nóng trong hoặc đường huyết cao cần thận trọng. Lạm dụng có thể gây nóng, táo bón hoặc tăng cân.

Bài thuốc tiêu biểu từ long nhãn

Nhị Long Ẩm – Hải Thượng Lãn Ông

Dùng cho chứng mất ngủ, ăn kém, cơ thể suy nhược. Gồm:

40g cao ban long
50g long nhãn

Sắc lấy nước, hòa vào cao rồi cô đặc. Dùng sáng và tối.

Bài an thần bổ tâm tỳ

Kết hợp nhân sâm – phục thần – viễn chí – toan táo nhân – long nhãn. Dùng cho người trí nhớ kém, hay lo nghĩ, mất ngủ.

Cháo long nhãn – đại táo – gạo tẻ

Món cháo dưỡng sinh giúp phục hồi sức khỏe, đặc biệt cho người già và trẻ em sức đề kháng yếu.

Lưu ý khi dùng long nhãn

Không nên dùng nếu:

Cơ thể thấp trệ, đầy bụng
Đang bị cảm
Nhiệt trong, hay bốc hỏa

Tác dụng phụ khi dùng quá nhiều:

Nóng trong, nổi mụn
Táo bón
Tăng đường huyết
Phụ nữ mang thai có nguy cơ động thai nếu dùng quá nhiều

Long nhãn là dược liệu bổ nhưng vẫn có chỉ định, chống chỉ định. Không nên tự ý dùng liều cao.

Tài liệu tham khảo

Dược điển Việt Nam – Bộ Y tế
Hải Thượng Lãn Ông – Lãn Ông Tâm Lĩnh
Viện Dược liệu – Cây thuốc & động vật làm thuốc Việt Nam
Journal of Medicinal Plants Research – Pharmacological properties of Dimocarpus longan

Lưu ý: Thông tin được tổng hợp từ nhiều nguồn uy tín khác nhau, nhằm mục đích cung cấp kiến thức chung và thông tin, không tư vấn y tế. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia chăm sóc sức khỏe có trình độ trước khi đưa ra bất kỳ câu hỏi hoặc quyết định y tế nào.

Nutriherbs Thực phẩm & Thảo mộc chất lượng cao, tự tin mang đến những sản phẩm tốt cho sức khỏe mọi nhà.

Xem thêm kiến thức sức khỏe